- Jaki test najlepiej wykonać na tym etapie, aby potwierdzić chorobę?

- Stosowany aktualnie test (metodą ELISA) jest zupełnie nieprzydatny tak przy potwierdzeniu choroby na wczesnym etapie, jak i na zakończenie leczenia. Testem tym określa się wysokość miana przeciwciał, produkowanych przez nasz organizm w odpowiedzi na wtargnięcie bakterii. Niestety, przeciwciała przeciwko Borrelia tworzą się bardzo długo w porównaniu z innymi bakteriami. W klasie IgM mogą być oznaczane dopiero po upływie 4 tygodni i tylko przez kilka następnych tygodni- te przeciwciała tworzą się najszybciej, ale i najkrócej. Natomiast w klasie IgG przeciwciała pojawiają się dopiero po upływie ok. 4-6 tygodni i mogą się utrzymywać wiele miesięcy i lat - nawet po wyzdrowieniu. Wniosek z tego jest taki, że bezsensowne jest wykonywanie tego testu w fazie rumienia czy objawów przeziębienia, jeśli od momentu ukąszenia przez kleszcza nie minął miesiąc ze względu na istniejące wówczas tzw. „okienko serologiczne”, czyli istnienie choroby we wczesnej fazie bez możliwości oznaczenia przeciwciał.
    Doświadczony lekarz rozpozna rumień i wdroży leczenie bez zwlekania w oczekiwaniu na wyniki, aby choroba nie ogarnęła całego organizmu. Jeśli nie ma rumienia, a są objawy przeziębienia czy nawet grypy oraz zachodzi podejrzenie, że to jednak może być borelioza (zauważony wszczepiony kleszcz w skórze i/lub skojarzenie z pobytem w lesie lub innym miejscu prawdopodobnego występowania kleszczy), doświadczony lekarz podejmie się leczenia, gdyż ewentualne skutki zażywania antybiotyku przez 2-3 tygodnie są mniejsze, niż skutki rozwoju choroby, wymagające bardziej agresywnego leczenia.

    Na tym etapie nie ma także sensu wykonywanie badania metodą Western Blot - z dokładnie tych samych powodów. Natomiast już w kilka dni po ukąszeniu przez kleszcza, można wykonać badanie metodą PCR, która polega na poszukiwaniu materiału genetycznego bakterii we krwi. We wczesnym etapie choroby, bakteria jest zazwyczaj obecna we krwi, co przedkłada się na wynik tego badania. Niestety, za to badanie na tym etapie zazwyczaj zapłacimy z własnych środków.

- Jaki test należy wykonać po zakończeniu leczenia?

- Niestety, nie ma żadnego testu, który by potwierdził, że borelioza została wyleczona. Nawet przy obecnym bardzo wysokim rozwoju metod diagnostycznych w medycynie, nie mamy na dzisiaj żadnych możliwości wykluczenia, czy ta choroba pozostaje tylko jako epizod z przeszłości, czy nadal trwa. Dlatego ważne jest nasze samopoczucie, objawy - nie ma czulszego testu, choć jest to trudne do zaakceptowania przez wielu lekarzy, opierających swoje decyzje terapeutyczne na analizie wydruku wyników laboratoryjnych.

- Pamiętam/ nie pamiętam ukąszenia przez kleszcza, ale od dłuższego czasu mam objawy, które każą mi podejrzewać u siebie boreliozę. Jakie badania mogę zrobić, aby wyjaśnić sprawę?

- Według odpowiedzi Ministra Zdrowia, Bolesława Piechy, na zapytanie poselskie odnośnie diagnostyki boreliozy, Narodowy Fundusz Zdrowia zapewnia możliwość wykonywania badania w kierunku wykrycia przeciwciał anty Borrelia IgM i przeciwciał anty Borrelia IgG (czyli metoda ELISA lub IFA) oraz testu transformacji blastycznej.

Niestety, nie udało się dotąd ustalić, gdzie można wykonać to ostatnie badanie. Badanie anty Borrelia w obu klasach może zlecić lekarz rodzinny lub specjalista chorób zakaźnych. Wykonują je laboratoria większości szpitali w Polsce. Niestety, test ten daje zbyt wiele wyników fałszywie ujemnych, czyli wyniki nie potwierdzają choroby, mimo jej aktywności i dlatego nie jest rekomendowany przez Stowarzyszenie Chorych na Boreliozę. Test Western-blot, zgodnie z informacjami uzyskanymi z Centrali NFZ może być zlecony przez lekarza z poradni chorób zakaźnych (rozliczany jest wtedy w ramach umowy z NFZ poprzez realizację świadczenia: ˝Inne badania serologiczne”).

W praktyce chorzy z podejrzeniem boreliozy są wyjątkowo rzadko kierowani na ten test i zazwyczaj na podstawie ujemnego wyniku ELISY lekarz uznaje, że borelioza została wykluczona. Western Blota na boreliozę można wykonać prywatnie, w laboratoriach większości dużych szpitali, w stacjach sanepidowskich i w laboratoriach prywatnych, a jego cena wynosi ok. 200-240 zł za obie klasy (IgG i IgM), przy czym koszt tego badania w Państwowym Zakładzie Higieny jest najwyższy w Polsce, a dodatkowo są tam ogromne trudności z jego wykonaniem – zarządzono, by go nie wykonywać przy braku dodatniego wyniku z testu ELISA.

    Jeżeli mimo ujemnego wyniku badania serologicznego lekarz nadal podejrzewa na podstawie objawów klinicznych boreliozę z Lyme, można zastosować inne, dodatkowe metody diagnostyczne, jak np. reakcję łańcuchową polimerazy (PCR), wykrywającą DNA krętków lub ich hodowlę - tak wynika z przytaczanej już odpowiedzi Ministra Zdrowia na zapytanie poselskie.

Tyle teorii. W praktyce – osobom upartym, które dalej poszukują możliwości potwierdzenia boreliozy u siebie - pozostaje wykonanie badania metodą PCR za własne pieniądze w kilku laboratoriach w Polsce. Na szczęście do większości z nich pobrana krew w probówce można posłać kurierem lub znaleźć zaprzyjaźnione laboratorium, które w odpowiednich warunkach, za odpowiednią opłatą, prześle ją do wybranego przez nas laboratorium.

    Na koniec rozważań o możliwościach uzyskania potwierdzenia laboratoryjnego boreliozy należy dodać, że u ok. 20% osób chorych w fazie późnej, mimo postępów w diagnostyce, nie udaje się uzyskać wyniku pozytywnego, wskazującego na chorobę. Doświadczeni w leczeniu boreliozy lekarze stosują wtedy metodę wykluczania innych chorób, dających podobne objawy i na tej podstawie podejmują się próbnego leczenia tej choroby. Wystarczającym dowodem na aktywną boreliozę jest dla nich odpowiedź na zastosowane leczenie.

    Podejrzewając boreliozę, a także mając w ręku badania, potwierdzające ją u siebie, trzeba sobie zdać sprawę z tego, że wielu lekarzy uważają ją za chorobę bardzo rzadką, wobec czego można się spotkać ignorowaniem dodatnich wyników i zaprzeczaniem jej istnienia u chorego, a także z traktowaniem jej jak choroby łatwo się leczącej. Część lekarzy - na podstawie swoich doświadczeń, uważa ją natomiast za chorobę nieuleczalną, gdyż chorzy wracają do nich ciągle z tymi samymi objawami, które nie znikają po zastosowaniu standardowego leczenia. Ci lekarze zazwyczaj nie biorą pod uwagę możliwości występowania koinfekcji odkleszczowych, czyli innych chorób, które może nam przekazać kleszcz podczas żerowania w naszej skórze, a które zazwyczaj zupełnie uniemożliwiają postęp w leczeniu boreliozy (np. babesja, bartonella).

Jest natomiast w Polsce garstka lekarzy traktujących problem zupełnie inaczej, z których część doświadczyła na sobie skutków standardowego leczenia boreliozy i wyzdrowiała dzięki zastosowaniu dłuższego leczenia kilkoma antybiotykami na raz, rekomendowanego przez The International Lyme and Associated Diseases Society (ILADS). Lekarze ci prowadzą leczenie niestandardowe, dające szanse na wyleczenie, biorą pod uwagę i leczą występujące koinfekcje, jednakże nie przyjmują pacjentów w ramach umowy z NFZ; jest to leczenie prywatne.

Gdzie można wykonać badanie metodą PCR?

1. Państwowy Zakład Higieny w Warszawie www.pzh.gov.pl

2. Sieć laboratorium medycznych Diag.pl www.diag.pl

3. Rex Company sp. z o.o. www.rex.pl

4. Centrum Badań DNA w Poznaniu www.cbdna.poznan.pl

W Centrum poznańskim wykonywane jest badanie metodą najczulszą, tj. Real-Time PCR; to laboratorium wysyła także specjalne zestawy wysyłkowe dla osób, które nie mogą osobiście dostarczyć próbki krwi do badania.

- Po powrocie ze spaceru znalazłem kleszcza w mojej skórze. Czy mógł mnie zarazić boreliozą? Gdzie mam szukać pomocy?

- Niestety, nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Istnieją różne możliwości postępowania. Po usunięciu ze skóry, kleszcza można wysłać do Puław, do Instytutu Weterynaryjnego, gdzie zostanie przebadany pod kątem boreliozy. Wynik badania jest znany w ciągu kilku dni. Aby kleszcz mógł być zbadany, musi być przechowany i wysłany w odpowiednich warunkach, tj. w zamkniętym, małym opakowaniu, ale z zapewnieniem wilgoci. Jeśli wynik wykaże, że kleszcz miał bakterie boreliozy, wtedy z lekarzem można rozważyć wprowadzenie krótkiego, lecz intensywnego leczenia bez oczekiwania na pierwsze objawy choroby. Takie profilaktyczne postępowanie można też rozważyć od razu po usunięciu kleszcza i po otrzymaniu wyniku z jego badania przedłużyć lub zakończyć stosowanie antybiotyków.

    Jeśli kleszcza nie udało się zachować i wysłać do zbadania, to można przedyskutować z lekarzem wprowadzenie antybiotyku - zazwyczaj większe dawki i na krótko. Część lekarzy akceptuje taki sposób postępowania. Najczęściej można się spotkać z propozycją obserwacji miejsca po wkłuciu i wystąpienia ewentualnych dodatkowych objawów, które mogą sugerować początek zakażenia. Trzeba jednak pamiętać, że rumień często nie występuje, a początek boreliozy może manifestować się od razu poważnymi objawami zajęcia układu nerwowego, np. zapaleniem mózgu, gdzie leczenie musi być już odpowiednio długie i intensywne. Są też i takie sytuacje, kiedy do rozwoju choroby dochodzi po wielu latach od zakażenia i wtedy zazwyczaj zapomina się o kleszczu.

    Ostatnia możliwość to wykonanie badania metodą PCR w kilka dni po ukąszeniu przez kleszcza. Na początku zakażenia bakteria jest zazwyczaj we krwi i można ją znaleźć dzięki temu badaniu. Należy jednak wziąć pod uwagę to, że w momencie pobierania krwi, nie było w niej bakterii, a tym samym wynik PCR będzie negatywny, co nie oznacza braku zakażenia. W razie wyniku pozytywnego można rozważyć z lekarzem włączenie antybiotykoterapii - bez oczekiwania na rozwój objawów. Przy wyniku negatywnym obowiązuje wzmożona czujność i obserwacja swojego organizmu.

Kontakt w celu zbadania kleszcza pod kątem boreliozy:

Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy
CENTRALNY PUNKT PRZYJMOWANIA PRÓBEK DO BADAŃ
Aleja Partyzantów 57, 24-100 Puławy
Tel. (081) 886 30 51 wewnętrzny 202
Fax (081) 886 30 51 wewnętrzny 203